Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, stres kontrolü ve bağımlılıklardan uzak durmak; gençlerin fiziksel, ruhsal ve sosyal gelişimini destekleyen temel unsurlardır. Genç bir toplumun geleceğini şekillendirecek ve o topluma karakter ve güç kazandıracak insan olarak bilinir. Ama bu ancak sağlıklı yaşam enerjisine sahip gençlerin varlığı durumunda mümkündür. Sağlıklı yaşam bedenen ve ruhen iyi olma durumudur.
Gençlik zamanı kişinin, zihinsel, bedensel ve ruhsal değişimi ve gelişiminin hızlı olduğu kritik bir dönemdir. Bu zaman diliminde elde edilen davranış ve diğer bütün alışkanlıklar, kişinin daha sonraki ömründeki sağlık ve yaşam durumunu doğrudan etkiler.
Sağlıklı yaşam için kabul edilen dört önemli özellik vardır. Bunlar: sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, stres kontrolü ve nitelikli uyku olarak ifade edilmektedir. Zamanımızda yeterli ve dengeli beslenmedeki sorunlar, teknolojinin gelişimi ile sedanter yaşamın özellikle gençlerde oluşması ve stres ile birlikte uyuma düzeninin bozulması gençlerin sağlığını olumsuz olarak etkilemektedir. Bunlara ilave olarak alkol, sigara ve madde bağımlılığı gibi alışkanlıklar da gençliğin sağlığına zarar vermektedir. Yukarıda sıralanan olumsuzluklardan gençliği koruyup kollamak için alınması gereken önlemler titizlikle analiz edilmelidir.
Sağlıklı Yaşamın Temeli: Doğru Beslenme
Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının en önemli elemanlarından biri sağlıklı beslenmedir. Gençlik döneminde vücut hızlı bir gelişim ve değişim süreci içerisinde olup bu dönemde gerekli olan çeşitli besin elemanlarının yeterli miktarda ve özellikle doğal besinlerden sağlanması önemlidir.
Ancak, günümüzde fast food tüketimin özellikle gençler arasında artması, hazır besinlerin yaygınlaşması ve düzensiz öğün alışkanlıkları gençlerin sağlıklı beslenmesine zarar vermektedir. Bunun sonucunda obezite, diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi pek çok sağlık sorunu meydana gelmektedir.
Bu yüzden gençlere sağlıklı beslenme bilincinin verilmesi önemli olmaktadır. Bu kapsamda sonuç olarak “Ne yiyorsanız osunuz” ve yine “Ne içiyorsanız osunuz” ifadelerinin derin anlamlarını tüm gençlerimize her an hatırlatarak bu konudaki farkındalıklarını pekiştirmeliyiz. Yine “Yiyiniz içiniz israf etmeyiniz” ifadesi beslenme konusunda önemli derecede rehberlik edecek bir ifade olarak gençlerin hafızalarında yer almalıdır.
Örneğin son yıllarda TÜBİTAK tarafından her yıl düzenlenen Bilim Söyleşileri yolu ile MEB’e bağlı okullarda “Sağlıklı Beslenme” konulu söyleşiler düzenlenmektedir. Bu yöntem tüm üniversitelerimiz için de değerlendirilerek gençlerimizin sağlıklı beslenmenin önemi konusunda hassasiyetleri geliştirilebilir.
Hareketli Yaşamın Gücü
Sağlıklı yaşam ile ilgili olarak bir diğer önemli durum hareketli yaşamdır. Günümüzde teknolojik cihazların hızla gelişmesi ve kullanılmasının artmasıyla gençler günün önemli bir bölümünü bilgisayar, telefon veya televizyon karşısında geçirmektedir. Bu durum sedanter yaşam tarzının oluşmasına ve bunun sonucunda da sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Düzenli hareketli yaşam kalp sağlığını korumaya, kas ve kemik gelişimini desteklemeye ve vücut kütlesini dengede tutmaya destek olmaktadır. Buna ilave olarak hareketli yaşam, stresin azalmasına ve psikolojik iyi olma durumuna da önemli etki etmektedir.
Bu nedenle okullarda spor faaliyetlerinin artırılması ve gençlerin spor yapmaya teşvik edilmesi sağlıklı yaşam alışkanlıklarının gelişmesine katkı sağlamaktadır.
Karadeniz Teknik Üniversitesi gençlerin sporla ilgilenmesini teşvik amacıyla üniversite seçmeli havuzunda voleybol, masa tenisi gibi seçmeli ders uygulaması başlatmış olup tüm bölümlerden isteyen öğrenciler bu dersleri seçebilmektedir. Benzer şekilde dönem dönem spor yarışmaları düzenlenerek hareketli yaşam davranışının gençlerde gelişmesine katkı sağlanmaktadır.
Ruh Sağlığı ve Stresle Başa Çıkma
Sağlıklı yaşam sadece fiziksel sağlıkla sınırlı değildir. Stres kontrolünün sağlanmasına önemli etkisi olan ruhsal sağlığı da kapsamaktadır.
Gençlik döneminde bireylerin karakter gelişimi, gelecek kaygısı ve sosyal ilişkiler birçok konuda stres oluşturabilmektedir. Bu durum gençlerin psikolojik sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle gençlere sorun çözme becerileri ve duygusal farkındalık gibi konularda destek verilmesi önemlidir.
Eğitim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışmanlık desteklerinin verilmesi gençlerin yüzleştikleri sorunlarla daha sağlıklı bir şekilde baş etmelerine yardımcı olacaktır.
Bu kapsamda gençlerin zamanlarını planlı ve verimli bir şekilde kullanma becerilerini geliştirmeleri (kitap okuma, spor yapma, sosyal etkinlik gibi) psikolojik dünyalarını ve dolayısıyla ruhsal iyi olma durumunu da sağlamış olacaktır. Böylece gençler en kıymetli olan zaman sermayelerini verimli bir şekilde kullanmaları sayesinde ruh dünyalarının ve dolayısıyla psikolojilerinin iyi olması sonucunu verecektir.
Gençliği Tehdit Eden Bir Sorun: Bağımlılık
Gençlerde madde bağımlılığının günümüzde yaygınlığının artmasından dolayı Türkiye’de ve dünyada öncelikli sorunlardan biri durumuna gelmiştir.
Bağımlılık bir davranışı veya maddeyi kontrol edememe ya da kullanmayı bırakamama olarak tanımlanmaktadır. Her geçen gün daha fazla birey, madde kullanımı ve interneti kötüye kullanımı gibi suça sebep olabilecek riskli davranışlarda bulunabilmektedir.
Toplumların geleceğini korumak amacıyla bağımlılığın nedenlerinin belirlenmesi ve olumsuz sonuçlarının önlenmesi son derece önemlidir. Tütün, alkol, madde, kumar ve teknoloji/dijital olarak sınıflandırılan beş ana bağımlılık alanının birbiriyle çok sıkı ilişkisi vardır.
Bunlar arasında tütün, dünyada en fazla normalleştirilen ölüm nedenlerinden biridir. Her yıl dünyada yaklaşık 8 milyon, Türkiye’de ise 100 binin üzerinde insanın tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybettiği Türkiye 2025 yılı raporunda belirtilmiştir.
Yeşilay’a başvuran kişiler üzerinden elde edilen verilere göre, sigaraya başlama yaşının ortalama 16 olduğu ve başvuruda bulunanların yüzde 62’sinin 18 yaşından önce sigaraya başladığı beyan edilmiştir.
Türkiye’de tütün kontrolü konusunda güçlü bir yasal altyapı bulunmakta, kapalı alanlarda dumansız hava sahası uygulanmasının Dünya Sağlık Örgütü tarafından ödüllendirilmiş bir başarı hikâyesi vardır.
Dumansız Kampüs ve Destek Mekanizmaları
Bu paralelde üniversite kampüslerinde de Dumansız Kampüs çalışmasının önemi daha bir anlam kazanmaktadır. Karadeniz Teknik Üniversitesi 2026 yılı içerisinde bu konuyu uygulamaya sokacak gerekli altyapı çalışmalarını başlatmış olup çalışma ile elde edilecek olumlu sonuçlar diğer üniversitelere de örnek olacaktır.
Ayrıca Yeşilay, Türkiye genelinde 105 noktada ücretsiz psikososyal destek veren YEDAM’lar aracılığıyla tütün, alkol, madde, kumar ve teknoloji bağımlılığı alanlarında bilimsel temelli psikolojik ve sosyal destek vermektedir.
Bundan başka Sağlık Bakanlığı’nın sigara bırakma poliklinikleri ve Yeşilay’ın 115 danışma hattı üzerinden gençler yardım alabilmektedir.
Sonuç: Sağlıklı Gençlik, Güçlü Toplum
Nihai olarak gençlik döneminde sağlıklı yaşam alışkanlıklarının kazandırılması bireyin gelecekteki sağlık durumunu ve pozitif yaşam enerjisini doğrudan etkileyen önemli bir süreçtir.
Bu alışkanlıkların kazandırılması sadece bireysel çabalarla değil, ailenin, eğitim kurumlarının ve toplumun ortak katkısı ile gerçekleşebilir. Sağlıklı davranışları kazanan gençler, sağlıklı ve üretken bir toplumun oluşmasında önemli bir pay sahibi olacaktır.
Kanuni Sultan Süleyman’ın; “Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi, Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.” sözü gençlerimizin düsturu olması dileklerimle.
Kaynaklar
1) 12. Kalkınma Planı, 3.3.7. Gençlik (2024-2028).
2) https://bilimsoylesileri.tubitak.gov.tr/tr
3) A’raf Suresi 31. Ayet.
4) Türkiye Tütün Raporu, 2025.
5) Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2025.
6) Kassiani K, Evanthia P, Rafailia-Iro V, George AM, Nikolaos B, Dimitrios T. (2018). A study about internet addiction of university students. Journal of Educational and Social Research, 8(1), 27-32.
7) Özbay Y, Yılmaz S, Büyüköztürk Ş, Aliyev R, Tomar İH, Eşici H, Yancar C, Akyılmaz FD. (2018). Madde bağımlılığı: Temiz bir yaşam için bireyin güçlendirilmesi. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 5(1), 81-130.
